เมื่อวันที่ 24 เมษายน 2567 ดร.สิริพร พิทยโสภณ รองผู้อำนวยการ สอวช. ผู้แทน สอวช. พร้อมคณะฯ ได้เข้าศึกษาดูงานเชิงวิชาการ การแสดงเทคโนโลยีแบตเตอรี่นานาชาติ ประจำสาธารณรัฐประชาชนจีนครั้งที่ 16 (16^th Shenzhen International Battery Industry Exhibition) ซึ่งเป็นงานจัดแสดงผลิตภัณฑ์และเทคโนโลยีที่เป็นส่วนประกอบสำคัญของห่วงโซ่อุปทานในอุตสาหกรรมแบตเตอรี่ และระบบกักเก็บพลังงาน (Energy Storage System, ESS) อาทิ เซลล์แบตเตอรี่ สถานีชาร์จที่สามารถเคลื่อนย้ายได้ (Portable Charging Station) ระบบกักเก็บพลังงานแบบเรียงซ้อน (Stacking ESS) อุปกรณ์ควบคุมระบบตัดไฟทั้งในรูปแบบ DC และ AC และ อื่น ๆ

ภายในงานดังกล่าวได้มีการจัดพิธีลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ (MOU) ระหว่าง สอวช. (NXPO) และ CNIBF ณ ห้องโถงที่ 8 งานมหกรรมแสดงสินค้าสำหรับกลุ่มอุตสาหกรรมแบตเตอรี่ เมือง Shenzhen สาธารณรัฐประชาชนจีน โดยได้รับเกียรติจาก ดร.สิริพร พิทยโสภณ รองผู้อำนวยการ สอวช. กล่าวเปิดงานและเป็นประธานในพิธีร่วมลงนาม และ Mr. Li Ming Yang ผู้จัดการทั่วไป สาขา กว่างโจว ผู้แทนจาก Guangzhou Zhenwei International Exhibition Co., Ltd. (CNIBF) ร่วมกล่าวเปิดงานและลงนามในบันทึกข้อตกลง โดยบันทึกข้อตกลงความร่วมมือครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อแลกเปลี่ยนและอำนวยความสะดวกให้กับผู้ที่มีส่วนได้เสียหลักเพื่อที่จะเข้าเยี่ยมชมโรงงานหรืองานจัดแสดงต่าง ๆ ที่ถูกจัดขึ้นในแต่ละพื้นที่ สนับสนุนการจับคู่ทางธุรกิจ การจัดงานสัมมนา การจัดการประชุมเชิงปฏิบัติการ และการเผยแพร่ข้อมูล สำหรับผู้ที่มีส่วนได้เสียหลักเพื่อให้เกิดผลประโยชน์ร่วมกัน รวมถึงอำนวยความสะดวกให้กับผู้บริหารระดับสูงของส่วนราชการแต่ละที่ให้สามารถเข้าเยี่ยมชมนิทรรศการระดับโลก ดร.สิริพร พิทยโสภณ กล่าวว่า มีความมั่นใจว่าความร่วมมือระหว่าง สอวช. และ CNIBF ในครั้งนี้ จะสามารถสร้างเครือข่ายที่แข็งแกร่งในด้าน วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี นวัตกรรม และ เกิดการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ โดย สอวช. จะยืนหยัดในการให้การสนับสนุนในด้านที่มีความเชี่ยวชาญ และด้านอื่น ๆ ต่อไป ในขณะที่ CNIBF ได้กล่าวว่า เราได้ให้คำมั่นสัญญาเพื่อที่จะสนับสนุนการแลกเปลี่ยนและการประกอบธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรมพลังงานใหม่ และหวังเป็นอย่างยิ่งว่าความร่วมมือในครั้งนี้จะสามารถพัฒนาเป็นความร่วมมือที่ระยะยาวต่อไป

พร้อมกันนี้ได้มี การนำเสนอข้อมูลความสำคัญ และวัตถุประสงค์ของโครงการฯ โดย ผศ.ดร.พรรณทิพย์ กาหยี ผู้อำนวยการศูนย์วิทยาศาสตร์ มร.สส., การนำเสนอข้อมูลด้านอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลง โดย ดร.ธนาคาร วงษ์ดีไทย นักยุทธศาสตร์ สอวช. และนายกสมาคมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงไทย (ECAT) การนำเสนอข้อมูลด้านการให้ทุนสนับสนุนการวิจัยและพัฒนาภายใต้ระบบ ววน. โดย รศ.ดร.วัชรพล ชยประเสริฐ ผู้อำนวยการแผนงานพัฒนาระบบโลจิสติกส์และระบบรางของประเทศ ผู้แทนจาก บพข., และการนำเสนอข้อมูลด้านห่วงโซ่อุปทาน (Battery Value Chain) โดย ศาสตราจารย์ ดร.นงลักษณ์ มีทอง ผู้อำนวยการโรงงานต้นแบบแบตเตอรี่และพลังงานยุคใหม่ มหาวิทยาลัยขอนแก่น (มข.) และอุปนายกสมาคมเทคโนโลยีระบบกักเก็บพลังงานไทย TESTA

กิจกรรมสำคัญในครั้งนี้ คือ กิจกรรมจับคู่ทางธุรกิจ (Business Matching) ภายในงาน ณ ห้องโถงที่ 8 งานมหกรรมแสดงสินค้าสำหรับกลุ่มอุตสาหกรรมแบตเตอรี่ เมือง Shenzhen สาธารณรัฐประชาชนจีน โดยได้เทียบเชิญผู้ประกอบการที่เกี่ยวข้องกับภาคอุตสาหกรรมด้านแบตเตอรี่และห่วงโซ่มูลค่าของสาธารณรัฐประชาชนจีนกว่า 37 บริษัท และผู้ประกอบการที่มีความสนใจในอุตสาหกรรมแบตเตอรี่จากประเทศไทยจำนวน 29 บริษัท ซึ่งเป็นการจับคู่ระหว่างผู้มีส่วนได้เสียหลัก (Key Stakeholders) ในอุตสาหกรรมแบตเตอรี่ตลอดห่วงโซ่มูลค่า

เมื่อวันที่ 25 – 26 เมษายน 2567 คณะฯ ได้เข้าศึกษาดูงานโรงงานผลิตแบตเตอรี่ตั้งแต่การผลิตระดับต้นน้ำจนถึงปลายน้ำ คือตั้งแต่ เซลล์แบตเตอรี่ (Battery Cell) โมดูล (Module) ไปจนถึงแบตเตอรี่แพ็ค (Pack) จำนวน 4 โรงงาน อันประกอบด้วย 1) EVE Energy Co., Ltd. ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้นำระดับโลกในอุตสาหกรรมแบตเตอรี่ลิเธียม ก่อตั้งขึ้นในปี 2001 และได้รับการยอมรับใน Shenzhen GEM (Green Eco-Manufacture) ครั้งแรกในปี 2009 ต่อมาในปี 2022 บริษัทได้รับการเสนอชื่อเป็นผู้ผลิตรายใหม่สำหรับกลุ่ม BMW และ DAYUN โดยมีรูปแบบธุรกิจแบบ OEM ซึ่งให้บริการเทคโนโลยีและโซลูชั่นที่ครอบคลุมด้านแบตเตอรี่และด้านพลังงาน และโดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้านอินเตอร์เน็ตของสรรพสิ่ง (Internet of Things) โดยไม่ได้จำกัดการผลิตแบตเตอรี่เพื่อเป็นการสนองต่อความต้องการในตลาดรถยนต์ไฟฟ้า (EV) เท่านั้น จึงทำให้บริษัทมีผลิตภัณฑ์เซลล์แบตเตอรี่ที่มีความหลากหลาย อาทิ Li-SOCl₂, Li-MnO₂, Capacitor, Super Capacitor, Pouch Cell, Cylindrical Cell, Bean Cell, Prismatic LFP Cell, Prismatic NCM Cell, Pouch NCM Cell, EV – Cylindrical Cell และ อื่นๆ ซึ่งสามารถครอบคลุมการใช้ประโยชน์ในหลายอุตสาหกรรม  ปัจจุบันบริษัทได้จัดตั้งสถาบันวิจัยที่มีแพทย์ และวิศวกรด้านการวิจัยและพัฒนาแบบสหวิทยาการรวมกว่า 3,100 คน ที่มุ่งเน้นไปที่การวิจัยในด้านวัสดุ ปฏิกิริยาไฟฟ้าเคมี การออกแบบโครงสร้าง และการออกแบบวงจรอิเล็กทรอนิกส์ โดยสถาบันดังกล่าวสามารถจดทะเบียนสิทธิบัตรระดับประเทศได้มากกว่า 5,870 รายการในสาธารณรัฐประชาชนจีน

2) Sunwoda Mobility Energy Technology Co., Ltd. ก่อตั้งขึ้นในปี 1997 โดยเป็นอีกหนึ่งในผู้นำระดับโลกด้านเทคโนโลยีแบตเตอรี่ลิเธียมไอออน ซึ่งธุรกิจของบริษัทประกอบด้วยแบตเตอรี่ 3C แบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า (EV) การบริการด้านพลังงาน ฮาร์ดแวร์อัจฉริยะ การผลิตอัจฉริยะ อินเทอร์เน็ตเชิงอุตสาหกรรม และการบริการทดสอบ ทั้งนี้ บริษัทดำเนินการธุรกิจบางส่วนในรูปแบบของ OEM โดยธุรกิจหลักเน้นไปที่เป็นแบตเตอรี่ทั่วไปสำหรับเครื่องใช้ในบ้าน ซึ่งเป็นอีกบริษัทที่ไม่ใด้เน้นการผลิตแบตเตอรี่เพียงเพื่อตอบสนองต่อตลาดรถยนต์ไฟฟ้า (EV) เท่านั้น อีกทั้งยังให้ความสำคัญอย่างมากกับการลงทุนในส่วนของการวิจัยและพัฒนา (Research and Development) โดยสถาบันวิจัย Sunwoda

3) Guangzhou Great Power Energy & Technology Co., Ltd ก่อตั้งขึ้นในปี 2001 และเปิดตัวในตลาดหลักทรัพย์ในปี 2015 โดยผลิตเซลล์แบตเตอรี่ แพ็คแบตเตอรี่ (PACK) แร็คแบตเตอรี่ (RACK) ตู้เก็บพลังงานกลางแจ้ง ตู้เก็บพลังงานแบบคอนเทนเนอร์ และผลิตภัณฑ์อื่น ๆ ให้แก่หลายแบรนด์ โดยบริษัทให้ความสำคัญกับเรื่องความปลอดภัยในการใช้ผลิตภัณฑ์ของบริษัทเป็นอันดับแรก โดยยืนยันว่าไม่เคยเกิดอุบัติเหตุที่มีสาเหตุมาจากผลิตภัณฑ์ของบริษัทเลยแม้แต่ครั้งเดียว อีกทั้งปริมาณการจัดส่งแบตเตอรี่เก็บพลังงานของบริษัทยังจัดอยู่ในอันดับห้าของโลก และปริมาณการจัดส่งแบตเตอรี่เก็บพลังงานในบ้านอยู่ในอันดับสองของโลก

4) Huawei Digital Power Technology Co., Ltd. ซึ่งเป็นบริษัทที่ให้บริการเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ Digital Power โดยเป็นแนวคิดใหม่เพื่อเป็นการควบรวมเทคโนโลยี Digital และ Power Electronics เข้าด้วยกันเพื่อพัฒนาพลังงานสะอาดและสนับสนุนการดำเนินการด้านพลังงาน โดยบริษัทมีผลิตภัณฑ์ด้านการจัดการพลังงานอย่างครบวงจร อาทิ Fusion Solar, Power Supply, Site Power Facility, Powertrain, และ Embedded Power

เมื่อวันที่ 27 เมษายน 2567 คณะฯ ได้มีการจัดการประชุมเชิงปฏิบัติการ (Workshop) เพื่อสรุปข้อมูลและประเด็นสำคัญที่ได้รับจากการศึกษาดูงานเชิงวิชาการ โครงการ “การสร้างห่วงโซ่มูลค่าอุตสาหกรรมแบตเตอรี่ ไทย – จีน” ระหว่างวันที่ 23 – 27 เมษายน 2567 ณ เมือง Shenzhen สาธารณรัฐประชาชนจีน และข้อเสนอแนวทางในการดำเนินงานพัฒนาอุตสาหกรรมแบตเตอรี่ในประเทศไทย ณ ห้องประชุมชั้นที่ 16 โรงแรม Century Kingdom Hotel เมือง Shenzhen

ภายในการประชุมเชิงปฏิบัติการ มีการนำเสนอเนื้อหาและข้อมูลสนับสนุนที่เป็นประโยชน์โดย ผู้แทนจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ซึ่งมีการกล่าวถึงวัตถุประสงค์และสิ่งที่คาดหวังจากการจัดการประชุมเชิงปฏิบัติการในครั้งนี้ และสรุปสถานะของอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงในประเทศไทย ซึ่งเป็นตัวอย่างของความต้องการแบตเตอรี่ ที่มีความต้องการที่จะได้รับการสนับสนุนจากภาครัฐ โดย ดร.ธนาคาร วงษ์ดีไทย นักยุทธศาสตร์ สอวช. และนายกสมาคมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงไทย (ECAT), การนำเสนอข้อมูลด้านการให้ทุนสนับสนุนการวิจัยและพัฒนาภายใต้ระบบ ววน. โดย รศ.ดร.วัชรพล ชยประเสริฐ ผู้อำนวยการแผนงานพัฒนาระบบโลจิสติกส์และระบบรางของประเทศ ผู้แทนจาก บพข., การสรุปรายละเอียดพื้นฐานเกี่ยวกับระบบกักเก็บพลังงานสำรองและการประยุกต์ (Energy Storage and Applications) โดย รศ.ดร.วีรเชษฐ์ ขันเงิน สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง, การสรุปรายละเอียดข้อมูลด้านห่วงโซ่อุปทาน (Battery Value Chain) โดย ศาสตราจารย์ ดร.นงลักษณ์ มีทอง ผู้อำนวยการโรงงานต้นแบบแบตเตอรี่และพลังงานยุคใหม่ มข. และอุปนายกสมาคมเทคโนโลยีระบบกักเก็บพลังงานไทย (TESTA), การสรุปรายละเอียดข้อมูลด้านโมเดลทางธุรกิจในอุตสาหกรรมแบตเตอรี่ โดยนายปริพัตร บูรณสิน กรรมการผู้จัดการ บริษัท เกวินน์ คอนซัลติ้ง จำกัด และอุปนายกสมาคมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงไทย (ECAT)

โดยระหว่างการประชุมเชิงปฏิบัติการได้มีการเปิดเวที ให้มีการแลกเปลี่ยนความคิดเห็น และข้อเสนอแนะแนวทางในการดำเนินงานเพื่อพัฒนาอุตสาหกรรมแบตเตอรี่ และอุตสาหกรรมที่ใช้แบตเตอรี่เป็นส่วนประกอบสำคัญในประเทศไทย จากผู้มีส่วนได้ส่วนเสียที่เข้าร่วมโครงการ (Key Stakeholders) โดยมีรายละเอียดและประเด็นสำคัญ ดังนี้

หน่วยงานภาคเอกชน และสมาคม แสดงความคิดเห็นว่า

• กรณี การนำเข้าแบตเตอรี่มาใช้กับระบบเดิม (ระบบโซลาร์เซลล์) เรื่องการขออนุญาตการใช้งานใช้เวลาค่อนข้างนานมากกว่า หกเดือน
• กรณี การนำแบตเตอรี่มาทดลองใช้งาน (Testing) มีข้อจำกัดเกี่ยวกับการขออนุญาตที่ใช้เวลา และมีข้อจำกัดด้านภาษี ที่ต้องเสียภาษี ทำให้ไม่สามารถนำมาทดลองได้ทุกเทคโนโลยีเพราะมีต้นทุนที่เพิ่มขึ้นมาก
• กรณี การนำแบตเตอรี่เข้ามาเพื่อการทำวิจัยและพัฒนา (R&D) จะมีค่าใช้จ่ายด้านภาษีที่เกิดขึ้น เสนอให้ควรงดเว้นการเก็บภาษีแบตเตอรี่ที่ใช้ภายใต้กิจกรรม R&D หรือโครงการวิจัยของรัฐหรือเอกชนได้
• กรณีของแบตเตอรี่ หากมีการนำเข้าแบตเตอรี่ Cells จากต่างประเทศเข้ามาแล้วนำมาพัฒนาทำเป็น Pack เอง ในส่วนแรกจะเสียภาษีนำเข้า 10% สรรพสามิต 8% พอมาผลิตเป็น Module และ Pack แล้ว ถือว่าเป็นอีก Product ซึ่งจะมีการตั้งราคาขายที่จะขายต่อให้ผู้ประกอบการ เช่น ผู้ผลิตจักรยานยนต์ไฟฟ้า โดย Product ในส่วนถัดมานี้ จะต้องเสียภาษีสรรพสามิตของราคาขายอีก 8% อีกครั้ง และสามารถหักลดหย่อนที่เสียภาษีไปแล้วในส่วนแรกได้ และต่อมาจะมีภาษีมหาดไทยอีก ซึ่งหากมองว่าหากต้องการสร้างอุตสาหกรรมให้เกิดขึ้นในประเทศ ภาษีต่อเนื่องที่เกิดขึ้นในส่วนนี้ เสนอให้มีมาตรการสนับสนุนออกมาเพื่อให้อุตสาหกรรมใหม่เกิดได้ และนอกเหนือจากแบตเตอรี่แล้ว Parts อื่นก็น่าจะได้รับการสนับสนุนไปพร้อมกันได้ด้วย เช่น กรณีนำมอเตอร์เข้ามาทดสอบ หรือยกเว้นภาษีในช่วง 2-3 ปีแรก
• กรณี มีการออกแบบวิจัยและพัฒนาเชิงระบบและทดสอบ เช่น รถจักรยานยนต์ไฟฟ้าระบบสลับแบตเตอรี่ ที่มีการกำหนดคุณลักษณะ Specification และการออกแบบที่ต้องมีการ Research ทดสอบและเก็บข้อมูลเพื่อกลับไปวิเคราะห์จำนวนมาก ในระดับหลักร้อยคัน ในมุมมองของผู้ที่ทำวิจัยก็ยังถือว่าอยู่ในระดับ R&D Stage เพราะว่าการพัฒนาเทคโนโลยีใหม่ที่จะมีการพัฒนา Parts ให้มี Local Content ที่ต้องการให้เกิดขึ้นในประเทศ ซึ่งเทคโนโลยีบางกลุ่มยังไม่ Commercial ในส่วนนี้ หากหน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องมีการพิจารณาออกเอกสารรับรองว่าการดำเนินงานอยู่ใน R&D Stage ก็น่าจะสามารถขอยกเว้นภาษีที่เกี่ยวเนื่องในส่วนนี้ได้ด้วย ซึ่งจะส่งเสริมการวิจัยและสร้างให้เกิดอุตสาหกรรมขึ้นในประเทศ
• กรณี ด้านการกำหนดมาตรฐาน ตัวอย่างเรื่อง ยานยนต์ มาตรฐานของไทยที่กำหนดขึ้นมาบางเรื่องกลายเป็นกำแพงที่จะทำให้เราแข่งกับผู้ผลิตจากต่างประเทศได้ลำบาก ผู้ประกอบการไทยส่วนใหญ่มีขนาดและความสามารถที่ยัตามหลังบริษัทจากต่างประเทศ ในช่วงแรกเสนอให้ควรพิจารณากำหนดมาตรฐานที่เหมาะสมให้อุตสาหกรรมใหม่เกิดได้ในช่วงแรก เมื่ออุตสาหกรรมเกิดได้แล้วจึงค่อยพัฒนาไปสู่คุณภาพมาตรฐานที่มีความเข้มข้นสูงขึ้น เช่น ในช่วงแรกระเบียบอาจจะกำหนดให้บางส่วนอยู่ในช่วงของการผ่อนปรนเพื่อให้ผู้ประกอบการได้ทดลองด้านต่างๆ และพัฒนายกระดับความสามารถในการแข่งขันขึ้นและมีความยืดหยุ่นในการปรับตัวได้ (Sandbox)
• กรณี กลุ่มผู้ประกอบการไทยส่วนใหญ่ไม่สามารถแข่งขันด้านราคากับผู้ผลิตจากประเทศจีนได้ เนื่องจากกำลังการผลิตของจีนสูงกว่า และมีราคาขายต่ำกว่าการผลิตในประเทศไทย ผลิตภัณฑ์ไทยไม่สามารถแข่งขันด้านราคากับจีนตรงๆ ได้ แต่สามารถเพิ่มมูลค่าของผลิตภัณฑ์โดยการกำหนดมาตรฐานหรือมีการสนับสนุนให้ผ่านมาตรฐานที่เป็นที่ยอมรับ เสนอให้ภาครัฐพิจารณาให้การสนับสนุนทางการเงินและส่งเสริมในการทำให้ผ่านมาตรฐานที่เกี่ยวข้องต่างๆ เพื่อให้สินค้าไทยที่แม้ว่าอาจจะมีราคาแพงกว่าสินค้าที่นำเข้าจากต่างประเทศ แต่มีคุณภาพมาตรฐานและสามารถให้ความมั่นใจต่อผู้บริโภคมากกว่า มีชื่อเสียงและมีการให้บริการที่ดีกว่า สามารถเป็นทางเลือกของภาคอุตสาหกรรมในประเทศได้ (สินค้านำเข้าจากจีนหลายรายการ ไม่ได้ต้องกำหนดให้ผ่านมาตรฐานสากล หรือมาตรฐานจีนที่ได้รับใบอนุญาตหรือรับประกันมา ก็ไม่แน่เสมอไปว่าคุณภาพที่ได้นั้นจะมีคุณภาพเท่ากับที่ระบุในใบอนุญาตนั้นจริง) 
• กรณี การนำเข้ายานยนต์ หรืออุปกรณ์ที่นำเข้าทั้งชิ้นหรือแยกส่วนจากต่างประเทศ มีหลายสินค้าอยู่ภายใต้ข้อตกลง FTA ASEAN-CHINA จะเสียภาษีนำเข้ายานยนต์ไฟฟ้าจากประเทศจีน 0% ซึ่งผู้ประกอบการไทยจะมีต้นทุนที่สูงกว่าเพราะเสียภาษีโดยรวมมากกว่า และบริษัทผู้ผลิตจากต่างประเทศได้กำหนดให้ต้องใช้งานชิ้นส่วนร่วมกับ Brand ของผู้ผลิตนั้นๆ ทำให้ผู้ประกอบการไทยมีโอกาสไม่มากในการอยู่ใน Value Chain เนื่องจากหากเป็นระบบโปรโตคอลการสื่อสารแบบปิดระหว่างอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (Close Protocol) การซ่อมบำรุงจะไม่สามารถทำได้ และหลายชิ้นส่วนต้องทิ้งไม่สามารถซ่อมแซมให้ใช้งานต่อได้ หรือทำได้แต่ก็ทำได้ไม่เต็มทุกฟังก์ชั่นตามที่ได้ออกแบบมาตั้งแต่ต้น ทำให้ต้องพึ่งพาชิ้นส่วนและความรู้จากบริษัทต่างชาติไปตลอด ดังนั้นเพื่อให้ผู้ประกอบการไทยมีช่องทางในการพัฒนาอุตสาหกรรมที่เกี่ยวเนื่องได้ เสนอให้มีการเจรจาเพิ่มเติมหากต้องการได้รับการงดเว้นภาษีนำเข้า 0% ควรขอให้มีการเปิดโปรโตคอลระบบการสื่อสารระหว่างอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (Open Protocol) ของผลิตภัณฑ์ที่นำเข้าจากต่างประเทศด้วย เนื่องจากเมื่อสิ้นสุดอายุการใช้งานแล้ว ผู้ประกอบการไทยจะสามารถซ่อมบำรุง (Maintenance) ผลิตอะไหล่ทดแทน (Replacement parts) หรือปรับเปลี่ยนเพื่อใช้ประโยชน์ในช่วงอายุที่สอง 2^nd Life โดยการพัฒนาชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์และการเขียน Software เอง และพัฒนาให้เกิดอุตสาหกรรมต่อเนื่องได้
• กรณี การตีความจากหน่วยงานภาครัฐที่ดูแลระเบียบที่เกี่ยวข้องมีความไม่ชัดเจน (เช่น การนำเข้าผลิตภัณฑ์ทั้งผลิตภัณฑ์หรือแยกชิ้นส่วนมาแล้วกลับไปประกอบใหม่ ของกลุ่มผู้ประกอบตัวถังรถ ที่อาจจะมองว่าเป็นการนำเข้าชิ้นส่วน หรือเป็นการนำเข้ามาประกอบทุกชิ้นเป็นรถใหม่ CKD) ตัวอย่าง การตีความของส่วนงานภายใต้หน่วยงานเดียวกัน อาจมีการตีความสิ่งเดียวกันโดยให้มุมมอง กรอบของการพิจารณา และการให้ความหมายที่แตกต่างกัน ทำให้ข้อมูลหรือคำปรึกษาที่ผู้ประกอบการได้รับจากหน่วยงานภาครัฐของจากแต่ละกระบวนการมีความคลาดเคลื่อนกันทั้งที่เป็นเรื่องเดียวกัน ทำให้เกิดความเสี่ยงต่อผู้ประกอบการ อาจเกิดการกระทำผิดทางกฎหมายในภายหลังหรือเป็นคดีความทางอาญาขึ้น โดยที่ไม่ได้มีเจตนา อาจมีค่าปรับย้อนหลังจำนวน 1-100 ล้านบาท เมื่อหากเกิดขึ้นแล้วจะทำให้เกิดความเสียหายอย่างหนักได้ ส่งผลให้ผู้ประกอบการไม่มั่นใจและเลือกไม่ทำธุรกิจที่สร้างขีดความสามารถที่ประเทศต้องการ ปัจจุบันความไม่ชัดเจนของข้อมูล การให้คำปรึกษาและการตีความของแต่ละกระบวนการที่มีความคลาดเคลื่อนกันเหล่านี้ ได้กลายมาเป็นข้อจำกัดในการเติบโตของอุตสาหกรรม เสนอให้หน่วยงานรัฐที่ดูแลระเบียบที่เกี่ยวข้อง พิจารณานำ Case Studies ที่ได้เกิดขึ้นแล้วมาศึกษาทบทวนและจัดทำเป็นข้อสรุปที่ชัดเจนเพื่อสื่อสารกันภายในระหว่างหน่วยงานภาครัฐเพื่อให้เกิดความเข้าใจตรงกัน เป็นการปลดล๊อกข้อจำกัดและเพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินงาน ตลอดจนเสนอให้ทำข้อมูลเหล่านี้ให้สามารถเข้าถึงได้ง่ายจากภายนอก ควรมีการสื่อสารเผยแพร่เป็นคำแนะนำและข้อสรุปที่สามารถนำไปใช้ในการอ้างอิงได้ ซึ่งข้อมูลที่สำคัญเหล่านี้จะเป็นประโยชน์แก่ผู้ประกอบการและประเทศไทยในการสร้างอุตสาหกรรมใหม่ให้สามารถแข่งขันได้ ผู้ประกอบการ ต้องการให้ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องพิจารณามุมมองที่ว่า แบตเตอรี่ไม่เท่ากับอีวี กล่าวคือ เสนอให้มีการสนับสนุนอุตสาหกรรมแบตเตอรี่โดยที่ไม่ได้ผูกติดกับว่าแบตเตอรี่ที่จะได้รับมาตรการสนับสนุนนั้นจะต้องใช้สำหรับอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าอย่างเดียว แต่ควรเปิดกว้างให้ได้รับการสนับสนุนกับหลายอุตสาหกรรมที่มีศักยภาพและความต้องการที่จะได้รับการสนับสนุนในลักษณะเดียวกัน

หน่วยงานภาครัฐ แสดงความคิดเห็นว่า

• กรณี มีการนำเข้าแบตเตอรี่แยกเข้ามาแบบ Cell, Module หรือ Pack จะมีการแยกเก็บภาษีทุกขั้นตอนเฉพาะในส่วนของแบตเตอรี่ไม่รวมวงจรต่างๆ ซึ่งจะเป็นไปตามกฎหมายทุกขั้นตอน (อ้างอิงจากกรมศุลกากร) ส่วนการนำ EES เข้ามาทั้งระบบที่สมบูรณ์ (Complete System) จะไม่นับว่าเป็นแบตเตอรี่เพราะว่าเป็นคนละพิกัด การเก็บภาษีจะดูจากมูลค่าของราคาประกาศขายของแบตเตอรี่ที่ไม่ใช่ดูจากขนาดความจุ (Capacity) โดยการนำเข้าแบบปลีกหรือแบบส่งจะมีแนวทางเดียวกัน
• ที่ผ่านมาแบตเตอรี่ได้รับการสนับสนุนอยู่ในกลุ่มไฟฟ้าอิเล็กทรอนิกส์ หรือกลุ่มชิ้นส่วน และยังไม่มีนโยบายหรือมาตรการสนับสนุนอุตสาหกรรมแบตเตอรี่สำหรับใช้ได้กับหลายอุตสาหกรรมออกมาเป็นการเฉพาะ ปัจจุบันได้มีการให้ความสำคัญกับอุตสาหกรรมแบตเตอรี่ที่ต้องการสร้างอุตสาหกรรมให้เกิดขึ้นและเติบโตในระยะยาว ซึ่งจะมีนโยบายคล้ายๆ กับนโยบาย EV ออกมา ซึ่งปัจจุบันพบว่ามีความสำเร็จที่กำลังไปสู่จุดหมาย ส่วนการพัฒนาอุตสาหกรรมแบตเตอรี่มีแนวโน้มที่จะมีการปรับเปลี่ยนโครงสร้างในการคิดภาษีและมาตรการสนับสนุนเพื่อสร้างให้เกิดอุตสาหกรรมใหม่ โดยอยู่ระหว่างการหารือกับกรมศุลกากร สรรพสามิต และให้สอดรับกับมาตรการของ BOI เพื่อลดข้อจำกัดและให้มีความสามารถในการแข่งขันเพิ่มขึ้น ที่ผ่านมาแบตเตอรี่ถูกเก็บภาษีสรรพสามิต 8% (Flat Rate) มาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2535-2567 ซึ่งเป็นแนวคิดที่เก่า และจะมีการปรับเปลี่ยนเพื่อสร้างให้เกิดอุตสาหกรรมแบตเตอรี่และ Supply Chain ให้เกิดในประเทศ เช่น การสนับสนุนแบตเตอรี่ที่ใช้งานในอุตสาหกรรมกลุ่มต่างๆ การลดภาษีที่เกิดจากกิจกรรม R&D และ Testing (ทั้งแบตเตอรี่และชิ้นส่วนอื่นๆ) และมาตรการสนับสนุนที่สอดคล้องกับอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องเพิ่มเติมต่อไป

เมื่อวันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2567 นางสาวศุภมาส อิศรภักดี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ประกาศเดินหน้าแผนพัฒนาระบบนิเวศยานยนต์ไฟฟ้าของประเทศทันที หลังนายกฯ มีคำสั่งแต่งตั้ง รมว.อว. เป็น ‘บอร์ดอีวี’ โดยมีการแถลงเปิดตัวนโยบาย “อว for EV” พร้อมกันนี้ได้กรุณาให้เกียรติมาเป็นประธานในพิธีเปิดตัวสมาคมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงไทย (สดป.) หรือ Electric Vehicle Conversion Association of Thailand (ECAT) สู่สาธารณะเป็นครั้งแรก และถ่ายรูปร่วมกับ ศาสตราจารย์ ดร.ชูกิจ ลิมปิจำนงค์ ผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) พร้อมด้วย ดร.ธนาคาร วงษ์ดีไทย นายกสมาคมฯ และคณะกรรมการสมาคมฯ เพื่อเป็นที่ระลึก ณ ห้องประชุมออดิทอเรียม อุทยานวิทยาศาสตร์ประเทศไทย จังหวัดปทุมธานี โดยสมาคมฯ ได้ก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2566 โดยกลุ่มวิศวกร นักวิชาการ นักอุตสาหกรรม และผู้ที่สนใจเทคโนโลยียานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลง ประกอบด้วยหน่วยงานภาครัฐ ภาคการศึกษา และภาคเอกชน จำนวนรวม 19 หน่วยงาน ซึ่งนอกจากจะมีวัตถุประสงค์เพื่อสนับสนุน ส่งเสริม และขับเคลื่อนการพัฒนายานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงของไทยไปสู่อุตสาหกรรมแล้ว ยังจะเป็นกำลังสำคัญในการสนับสนุนการสร้างและพัฒนากำลังคน ยกระดับการพัฒนาด้านคุณภาพ มาตรฐาน ความปลอดภัย และเป็นพื้นที่ว่างตรงกลางสำหรับการแลกเปลี่ยนวิสัยทัศน์ องค์ความรู้ เทคโนโลยี และการสร้างความเป็นไปได้ใหม่ จากทั้งในและต่างประเทศ

โดยกระทรวง อว. มีการปรับปรุงแผนด้านการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อววน.) ให้มีเป้าหมายเพื่อขับเคลื่อนอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าให้เป็น แผนงานสำคัญ (Flagships) ของกองทุน ววน. และมีนโยบายในการผลักดัน 3 แผนงานที่เกี่ยวข้องกับยานยนต์ไฟฟ้า ได้แก่ 1. EV-HRD การพัฒนาทักษะกำลังคน เพื่ออุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าผ่านการสร้างและพัฒนา UP SKILL, RE SKILL และ NEW SKILL จำนวน 150,000 คนภายใน 5 ปี และพัฒนากำลังคนวัยทำงานและกำลังคนที่จะเข้าสู่ตลาดแรงงาน จำนวน 5,000 คนต่อปี โดยผ่านกลไกสนับสนุน เช่น การจัดตั้งศูนย์ฝึกอบรม การปรับเปลี่ยนหลักสูตรการศึกษาโดยความร่วมมือกับภาคอุตสาหกรรม การให้สิทธิพิเศษหรือส่งเสริมบุคลากรในอุตสาหกรรมยานยนต์แบบเดิมเพื่อเข้ารับการฝึกอบรมในอุตสาหกรรม EV การสนับสนุนผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมเดิมให้สามารถปรับเปลี่ยนระบบการผลิตให้รองรับอุตสาหกรรม EV 2. EV-Transformation การส่งเสริมให้หน่วยงานภายใต้ อว. ปรับเปลี่ยนมาใช้ยานยนต์ไฟฟ้า และพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน และ 3. EV-Innovation การสนับสนุนการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยียานยนต์ไฟฟ้า เพื่อยกระดับอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าในประเทศ โดยมอบหมายให้ สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) และสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) เป็นหน่วยงานหลักในการขับเคลื่อน 3 แผนงานดังกล่าวข้างต้นตามลำดับ และมีหน่วยงานภายในกระทรวงอีกเป็นจำนวนมาก อาทิเช่น หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของประเทศ (บพข.) และสำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (องค์การมหาชน) (สนช.) เป็นต้น ร่วมดำเนินการและให้การสนับสนุนอย่างเต็มกำลัง

นางสาวศุภมาส กล่าวทิ้งท้ายว่า นโยบาย “อว. For EV” ถือเป็นการบูรณาการทำงานร่วมกันของหน่วยงานในกระทรวง อว. เพื่อตอบโจทย์อุตสาหกรรม EV ยกระดับคุณภาพชีวิตในหลายมิติ และมีความเชื่อว่านโยบายทั้ง 3 แผนงานนี้ จะเป็นกำลังสำคัญที่จะสนับสนุนให้ประเทศไทยเป็น EV HUB ที่ใหญ่ที่สุดในภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก และก้าวไปสู่เป้าหมายการผลิตยานยนต์ที่ไม่ปล่อยมลพิษร้อยละ 30 ภายใน 5 ปี ตามเป้าหมายรัฐบาล ซึ่งนอกจากช่วยยกระดับความความสามารถในการแข่งขันของผู้ประกอบการแล้ว ยังช่วยลดปัญหาฝุ่นพิษ PM 2.5 ที่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตความเป็นอยู่และสุขภาพของประชาชน และกำลังจะกลายเป็นปัญหาต่อเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม ที่จะทวีความรุนแรงมากขึ้นในอนาคต หากไม่เร่งช่วยกันแก้ปัญหาเหล่านี้ให้หมดไป

เมื่อวันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2567 สมาคมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงไทย (ECAT) ได้เข้าพบและหารือร่วมกับสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) เรื่อง “การกำหนดทิศทางและผลักดันมาตรฐานอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงในประเทศไทย” ณ ห้องประชุม 214 สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม

ดร.ธนาคาร วงษ์ดีไทย นายกสมาคมฯ นายปริพัตร บูรณสิน อุปนายกสมาคมฯ และผู้แทนกรรมการสมาคมฯ ได้แลกเปลี่ยนข้อมูลและสอบถามในด้านมาตรฐานยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงในปัจจุบัน และแนวทางการพัฒนามาตรฐานอุตสาหกรรมในอนาคต ร่วมกับผู้แทนจาก สมอ. นำโดย นายชัยวิชิต ลิขิตาภรณ์ ผู้อำนวยการกองกำหนดมาตรฐาน (กก.) และนางศิริพร ศรีธนวงศ์ชัย ผู้อำนวยการกองกำกับองค์กรด้านการมาตรฐาน (กอ.) โดย นายปริพัตร บูรณสิน ได้แลกเปลี่ยนข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับมาตรฐานทั้ง 4 ประเภทจากผู้แทน สมอ. ซึ่งควรจะครอบคลุมมาตรฐานทั้งอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลง คือ 1. มาตรฐานของอู่หรือศูนย์ยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลง 2. มาตรฐานด้านชิ้นส่วนของยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลง 3. มาตรฐานด้านการดัดแปลงตามหลักวิศวกรรม 4. มาตรฐานการติดตั้งอุปกรณ์ยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลง

โดยทางผู้แทนจาก สมอ. ได้ให้ข้อมูลว่าในส่วนของมาตรฐานของอู่หรือศูนย์ยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลง นั้น ในปัจจุบันทาง สมอ. ได้มีการออกมาตรฐาน มอก. เอส 221-2565 ว่าด้วย การบริการดัดแปลงยานยนต์ไฟฟ้า (Electric Vehicle Modification Services) ซึ่งในปัจจุบันได้มีผู้ประกอบการบางส่วนทยอยยื่นขอรับรองมาตรฐานดังกล่าวแล้ว ในส่วนของมาตรฐานด้านชิ้นส่วนของยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงที่ผลิตภายในประเทศ ทาง สมอ. ก็ได้มีการออก มอก. ผลิตภัณฑ์รองรับไว้แล้ว อาทิ มอก. 3630-2566 ว่าด้วย ชุดชิ้นส่วนสำหรับรถจักรยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลง (EV Conversion KIT For Electric Motorcycle) อย่างไรก็ดีในส่วนของมาตรฐานชิ้นส่วนที่นำเข้า อาจจะยังมี มอก. ไม่ครอบคลุมทุกชิ้นส่วน ในส่วนของมาตรฐานด้านการดัดแปลงตามหลักวิศวกรรม ก็มีมาตรฐานในการดัดแปลงตามที่กรมการขนส่งทางบกระบุไว้อยู่แล้วที่ว่าจะต้องมีวิศวกรเครื่องกล และวิศวกรไฟฟ้า ระดับสามัญขึ้นไปหรือเทียบเท่า รับรองร่วมกัน 2 คน และ ส่วนสุดท้าย มาตรฐานการติดตั้งอุปกรณ์ยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลง นั้น ปัจจุบันประกาศจากทาง สมอ. อาจจะยังไม่ครอบคลุมในมาตรฐานดังกล่าว

โดยสรุป อุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลง เป็นอุตสาหกรรมใหม่ที่มีผู้ที่สนใจจำนวนมากและมีความหลากหลายทั้งในส่วนของผลิตภัณฑ์ ผู้ใช้งานและกระบวนการดัดแปลง ดังนั้น ในการออกมาตรฐานหลาย ๆ อย่างจึงอาจจะยังไม่ครอบคลุมหรือยังไม่เป็นที่รับรู้ในวงกว้าง ทาง สมอ. จึงมีกลไกที่เปิดให้หน่วยงานที่มีความเชี่ยวชาญและมีความพร้อมเช่น สมาคมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงไทย (ECAT) สามารถเสนอร่างมาตรฐานที่เกี่ยวข้องกับยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงมายัง สมอ. ได้ เพื่อเร่งรัดกระบวนการในการจัดทำมาตรฐานของประเทศ และทาง สมอ. ยินดีที่จะให้ข้อมูลและความรู้เรื่องมาตรฐานยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงแก่สาธารณชนเพื่อเป็นประโยชน์ต่อไป

เมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2567 สมาคมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงไทย (ECAT) ร่วมกับ สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) จัดประชุมเชิงปฏิบัติการ (Workshop) เรื่อง “ทิศทางนโยบายการผลักดันอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงไทย” ณ ห้องประชุมหว้ากอ 1 สอวช. อาคารจัตุรัสจามจุรี ชั้น 14 โดยมีผู้เข้าร่วมประชุมจากหน่วยงานภาครัฐ ภาคการศึกษา และภาคเอกชน จำนวนทั้งหมดรวม 20 หน่วยงาน

โดยในที่ประชุมได้มีการพิจารณาถึงแนวทางการสนับสนุนการผลักดันนโยบายของภาครัฐ จากกรณีการประชุมตรวจเยี่ยมราชการ ติดตามความคืบหน้าการดําเนินการแก้ไขปัญหาหมอกควันไฟป่า และการเชื่อมโยงระบบขนส่งและเดินทางในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ เมื่อวันที่ 11 มกราคม 2567 ที่ผ่านมา ประธานการประชุมฯ นายเศรษฐา ทวีสิน นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ได้มีข้อสั่งการให้ทุกหน่วยงานบูรณาการความร่วมมือกัน เพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว โดยมีการระบุถึงโครงการต้นแบบการดัดแปลงรถสองแถวในจังหวัดเชียงใหม่ให้ขับเคลื่อนด้วยไฟฟ้า เพื่อลดการใช้รถยนต์ที่มีมลพิษในเขตเมือง โดยในที่ประชุมมีการวิเคราะห์ถึงทิศทางและความเป็นไปได้ของโครงการที่อาจจะเกิดขึ้นภายในระยะเวลาอันใกล้นี้ และการเตรียมความพร้อมในมิติต่าง ๆ เพื่อรองรับในเบื้องต้น

โดยสรุป ที่ประชุมฯ ได้ร่างกำหนดการดำเนินงานร่วมกัน โดยในเบื้องต้นมองภาพรวมว่า สมาคมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงไทย (สดป.) หรือ Electric Vehicle Conversion Association of Thailand (ECAT) ซึ่งได้มีการก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2566 โดยกลุ่มวิศวกร นักวิชาการ นักอุตสาหกรรม และผู้ที่สนใจเทคโนโลยียานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลง มีวัตถุประสงค์ในการสนับสนุน ส่งเสริม และขับเคลื่อนการพัฒนายานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงของไทยไปสู่อุตสาหกรรม ได้กำหนดเป้าหมายการสนับสนุนแนวทางการดำเนินงานของรัฐบาล โดยแบ่งออกเป็น 3 ระยะ ได้แก่ 1. เป้าหมายระยะสั้น (ภายใน 6 เดือน) อย่างน้อยควรมีส่วนสนับสนุนในการให้ข้อคิดเห็นต่อมาตรฐาน ข้อบังคับ และการผลักดันด้านยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงระดับชาติ 2. เป้าหมายระยะกลาง (ภายใน 1 ปี) อย่างน้อยควรจะต้องผลักดันให้มียานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงนำร่องที่สามารถใช้งานวิ่งอยู่บนท้องถนนได้ไม่น้อยกว่า 1,000 คัน และควรมีผู้ประกอบการยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงที่อยู่ซับพลายเชนที่เป็นคนไทยไม่น้อยกว่า 100 ราย และ 3. เป้าหมายระยะยาว (ภายใน 3-5 ปี) อย่างน้อยควรจะต้องสามารถส่งออกเทคโนโลยีและโซลูชั่นยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงประเภทต่าง ๆ ในระดับสากล เพื่อผลักดันให้ประเทศไทยเป็นศูนย์กลางด้านเทคโนโลยีและโซลูชั่นยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงของโลก (Thailand is a Global Center for EV Conversion Technology and Solution) ต่อไป

เมื่อวันที่ 27 มกราคม พ.ศ. 2567 สมาคมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงไทย (Electric Vehicle Conversion Association of Thailand) นำโดย ดร.ธนาคาร วงษ์ดีไทย นายกสมาคมฯ ร่วมกับ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ สอวช. สวทช. EVAT และพันธมิตรยานยนต์ไฟฟ้า ร่วมผลักดันการขับเคลื่อนยานยนต์พลังงานใหม่ (NEV) ของไทย สู่ EV HUB ของอาเซียน ณ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตศรีราชา คณะวิศวกรรมศาสตร์ศรีราชา มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ จังหวัดชลบุรี

ภายในงานได้มีการจัดการเสวนาในหัวข้อ “ประเทศไทยกับการเตรียมพร้อมสู่การเป็นศูนย์กลางยานยนต์ไฟฟ้าของอาเซียน” โดยมีผู้ร่วมการเสวนาได้แก่ ดร.ธนาคาร วงษ์ดีไทย (นายกสมาคมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงไทย) ผศ.ดร.ชนะ เยี่ยงกมลสิงห์ (กรรมการ EVAT) ดร.ธงชัย จินาพันธ์ (กรรมการ EVAT) ดร.กมล เอื้อชินกุล (นักวิจัย NECTEC) และ นายวรธน สุขสมบูรณ์ (ผู้จัดการแผนกทดสอบแบตเตอรี่ยานยนต์ไฟฟ้า สยย.) โดยมี ผศ.ดร.อุเทน สุปัตติ (มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์) เป็นผู้นำการประชุม โดยได้มีการแลกเปลี่ยนความคิดเห็น ระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และผู้เข้าร่วมการประชุมในประเด็นที่น่าสนใจ อาทิ การสนับสนุนเชิงนโยบายจากภาครัฐ ความปลอดภัย มาตรฐานศูนย์ทดสอบ การบังคับใช้กฎหมาย และการเตรียมความพร้อมของบุคลากร ที่ต้องมีการบูรณาการทุกภาคส่วนอย่างจริงจังและเป็นรูปธรรม เป็นต้น

ต่อมา ดร.ธนาคาร วงษ์ดีไทย ได้นำเสนอทิศทางนโยบายและแนวทางการสนับสนุนการพัฒนาเทคโนโลยี EV Conversion โดยได้นำเสนอ สถานการณ์แนวโน้มและความท้าทาย นโยบายและเป้าหมายที่ประเทศกำหนดไว้ การรับมือด้วยยุทธศาสตร์การเปลี่ยนผ่าน การพัฒนาเทคโนโลยีที่สำคัญและการสร้างความเข้มแข็งของห่วงโซ่อุปทาน ตลอดจนกลไกเพื่อสนับสนุนการผลักดันอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลง โดยในส่วนของภาครัฐ ผ่านคณะกรรมการนโยบายยานยนต์ไฟฟ้าแห่งชาติ และภาคเอกชน ผ่านหน่วยงานและภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง เพื่อสนับสนุนการดำเนินงานที่จำเป็น เช่น สมาคมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงไทย เป็นต้น

ดร.ธนาคาร วงษ์ดีไทย นักยุทธศาสตร์ สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) รศ.ดร.วัชรพล ชยประเสริฐ ผู้อำนวยการแผนงานวิจัยด้านโลจิสติกส์และระบบราง หน่วยบริหารและจัดการทุนด้านการเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของประเทศ (บพข.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) นายปริพัตร บูรณสิน อุปนายกสมาคมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงไทย (ECAT) และคณะเข้าร่วมเยี่ยมชมผลงานต้นแบบรถกระบะไฟฟ้าดัดแปลง วิจัยและพัฒนาโดยบริษัท โตโยต้า ทูโช (ไทยแลนด์) จำกัด จัดแสดงในงาน Idemitsu Super Endurance Southeast Asia Trophy 2023 ระหว่างวันที่ 22-23 ธันวาคม 2566 ณ สนามช้าง อินเตอร์เนชั่นแนล เซอร์กิต จังหวัดบุรีรัมย์ โดยต้นแบบดังกล่าว เป็นการดัดแปลงรถกระบะที่มีอายุมากกว่า 10 ปี โดยใช้วัสดุอุปกรณ์จากการนำเข้าจากต่างประเทศและจากการพัฒนาชิ้นส่วนในประเทศ โดยมีการดำเนินการร่วมกันระหว่างวิศวกรจากประเทศญี่ปุ่นและไทยในการออกแบบการดัดแปลง และมีการทดสอบคุณภาพและความปลอดภัยตามแนวปฏิบัติของประเทศญี่ปุ่น ทั้งนี้ รถต้นแบบคันนี้ได้รับการจดทะเบียนยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงจากกรมการขนส่งทางบก และได้ผ่านการวิ่งทดสอบการใช้งานบนท้องถนนจริงเป็นระยะทางกว่า 7,000 กิโลเมตรแล้ว นับว่าเป็นอีกก้าวสำคัญของความตั้งใจในการพัฒนาการยกระดับเทคโนโลยีด้านยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงให้เข้าสู่ระดับอุตสาหกรรมเพื่อตอบสนองความต้องการของผู้ใช้งานที่จะมีมากขึ้นในอนาคต และคาดว่าหลังจากการทดสอบแล้วเสร็จบริษัทจะขอหารือกับรัฐบาลไทยเรื่องทิศทางและความชัดเจนด้านนโยบาย หรือมีการสนับสนุนบางส่วนจากรัฐบาลไทยซึ่งจะมีผลต่อแผนการดำเนินงานของบริษัทในการขยายผลไปสู่การพัฒนาในเชิงพาณิชย์ การสร้างความร่วมมือ และการสนับสนุนด้านการพัฒนาเทคโนโลยียานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงของไทยในมิติต่างๆ ซึ่งจะมีส่วนสนับสนุนการลดการปลดปล่อย PM2.5 และ CO2 ที่ตอบสนองต่อเป้าหมายของประเทศต่อไป

เมื่อวันที่ 6 มกราคม พ.ศ. 2567 ดร.ธนาคาร วงษ์ดีไทย นายกสมาคมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงไทย นายปริพัตร บูรณสิน อุปนายกสมาคมฯ นายอภิชัย ไตรภัทร กรรมการสมาคมฯ พร้อมผู้แทนจากหน่วยงานภายใต้กระทรวง อว. (สอวช. และบพข.) และคณะ เข้าร่วมหารือกับอาจารย์ปริญ นาชัยสิทธิ์ รองอธิการบดี ผศ.ดร.หริส ประสารฉ่ำ ผู้ช่วยอธิการบดี และดร.ไพวรรณ เกิดตรวจ ผู้ช่วยคณบดีฝ่ายพัฒนานวัตกรรมด้านระบบรางและการขนส่ง เกี่ยวกับแนวทางในการพัฒนาอุตสาหกรรมระบบคมนาคมแห่งอนาคต และยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงไปสู่อุตสาหกรรม ณ ห้องประชุมประดู่ส้ม มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน วิทยาเขต (มทร. อีสาน) ขอนแก่น

โดย อาจารย์ปริญ นาชัยสิทธิ์ กล่าวต่อที่ประชุมว่า มทร. อีสาน ได้ให้ความสำคัญกับการวิจัยและพัฒนา และยังให้ความสำคัญกับการพัฒนากำลังคนด้าน วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม (วทน.) เนื่องจากเป็นหัวใจในการสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันอย่างยั่งยืน ปัจจุบันมีหลักสูตรที่ได้มีการปรับปรุงและอยู่ระหว่างการปรับปรุง เช่น หลักสูตรทางด้านยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลง และหลักสูตรด้านวิศวกรรมระบบราง

สำหรับหลักสูตรทางด้านยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงนั้น ปัจจุบันทางมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน วิทยาเขตขอนแก่น มีเพียงหลักสูตรระยะสั้นเป็นระยะเวลา 3 วัน โดยใช้ชื่อหลักสูตรระยะสั้นว่า “โครงการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการเทคโนโลยียานยนต์ไฟฟ้า (EV)” ปัจจุบันมีผู้ผ่านหลักสูตรดังกล่าวแล้ว 3 รุ่น จำนวนประมาณ 60 คน โดยผู้ที่ผ่านหลักสูตรดังกล่าวจะสามารถจัดทำแบตเตอรี่แพ็คได้เอง และต่อวงจรขับเคลื่อนมอเตอร์ไฟฟ้าด้วยตนเองได้ ในส่วนของสนับสนุนจากภาครัฐนั้น ทางหลักสูตรเห็นว่าภาครัฐควรสนับสนุนชิ้นส่วนมูลค่าสูงสำหรับการดัดแปลงยานยนต์ไฟฟ้า อาทิ แบตเตอรี่ มอเตอร์ และ ชุดควบคุม เพื่อให้เข้าถึงชิ้นส่วนดังกล่าว และสามารถดำเนินการดัดแปลงได้ด้วยต้นทุนที่ไม่สูงมากนัก นอกจากนี้ภาครัฐควรสนับสนุนอุปกรณ์ทดสอบมอเตอร์และทดสอบแพ็คแบตเตอรี่ รวมถึง อุปกรณ์ปฏิบัติงาน เช่น เครื่องเชื่อมขั้วแบตเตอรี่ด้วยวิธี Laser หรือ Ultrasonic

ดูรูปเพิ่มเติมที่ https://www.nxpo.or.th/th/22279/

ดร.ธนาคาร วงษ์ดีไทย นักยุทธศาสตร์ สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) นายปริพัตร บูรณสิน อุปนายกสมาคมยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลงไทย (ECAT) และคณะเข้าร่วมเยี่ยมชมโรงงานผลิตแบตเตอรี่ “โซเดียมไอออน” จากแร่เกลือหินแห่งแรกในประเทศไทย เมื่อวันที่ 5 มกราคม พ.ศ. 2567 ณ มหาวิทยาลัยขอนแก่น โดย รศ.ดร.นงลักษณ์ มีทอง ผู้อำนวยการโรงงานแบตเตอรี่และพลังงานยุคใหม่ ได้กล่าวต้อนรับและนำเสนอเทคโนโลยีแบตเตอรี่ชนิดลิเทียมไอออนที่นำนาโนซิลิกอนจากแกลบและแผงโซล่าร์เซลล์ที่ใช้แล้วมาเป็นวัสดุขั้วไฟฟ้า และแบตเตอรี่ชนิดโซเดียมไอออน (แบตเตอรี่เกลือ) ที่เป็นทั้งผลงานวิจัยและผลผลิตจากโรงงาน มีเป้าหมายที่จะสนับสนุนการพัฒนาอุตสาหกรรมแบตเตอรี่ของไทยให้เป็นผู้นำและเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่อุปทานการผลิตแบตเตอรี่และพลังงานยุคใหม่ของโลก โดยแบตเตอรี่ชนิดโซเดียมไอออน เป็นหนึ่งในแบตเตอรี่ทางเลือกที่เหมาะสมกับประเทศไทย ใช้เป็นแหล่งสำรองการกักเก็บพลังงาน สามารถประยุกต์ใช้งานในด้านที่มีความเหมาะสม มีความเป็นไปได้และโอกาสในการพัฒนาเทคโนโลยีและโซลูชั่น การผลิตเพื่อใช้งานภายในประเทศและส่งออกได้อีกเป็นจำนวนมากในอนาคต โดยส่วนประกอบสำคัญสำหรับแบตเตอรี่ชนิดโซเดียมไอออน เช่น 1. ขั้วไฟฟ้าแอโนด (Anode) และแคโทด (Cathode) 2. อิเล็กโทรไลต์ (Electrolyte) 3. แผ่นกั้นในแบตเตอรี่ (Separator) และ 4. ตัวรับกระแส (Current collector) เป็นต้น

โดยแบตเตอรี่โซเดียมไอออนจะใช้วัสดุหลักที่สำคัญคือ วัสดุสารประกอบของโซเดียม ที่มีข้อเด่นเรื่องด้านราคาถูกกว่า ลิเทียม เนื่องจากเป็นวัตถุดิบที่หาได้ภายในประเทศและมีจำนวนมาก ชาร์จได้เร็วกว่า มีความเสถียรมากกว่า มีความปลอดภัยมากกว่า ใช้ได้กับทุกอุณภูมิบนโลก และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม มีข้อเสีย คือเมื่อเทียบขนาดต่อความจุแล้วมีน้ำหนักมากกว่าแบตเตอรี่ชนิดลิเทียมไอออน เมื่อเทียบข้อดีข้อเสียแล้วพบว่า สามารถเลือกใช้งานในลักษณะการใช้งานที่เหมาะสม ที่ไม่มีข้อจำกัดด้านน้ำหนักและขนาดของแบตเตอรี่ เช่น Renewable Energy,  Data center, และสถานีรับส่งสัญญาณภาคพื้นดิน เป็นต้น อย่างไรก็ตาม การผลิตแบตเตอรี่ชนิดนี้ยังมีความท้าทายและข้อจำกัด ทั้งในเรื่องทางเทคนิค ได้แก่ การพัฒนาความหนาแน่นพลังงาน (Energy Density) การควบคุมช่วงของศักย์ไฟฟ้าในการใช้งาน และเรื่องของการพัฒนาบุคคลากรที่มีความรู้ ความเชี่ยวชาญ ตลอดจนประสบการณ์ทั้งในเชิงปริมาณและคุณภาพ ที่สามารถออกแบบและทำการวิจัยพัฒนาและลงมือปฏิบัติได้อย่างปลอดภัย

ด้วยวิสัยทัศน์ของการเป็นอาจารย์และนักวิจัยผู้มีความเชี่ยวชาญ รศ.ดร.นงลักษณ์ มีทอง ได้ตระหนักถึงปัญหาคอขวดดังกล่าว หลายปีที่ผ่านมา ได้มีการเปิดการเรียนการสอนรายวิชาที่เกี่ยวเนื่องกับการผลิตแบตเตอรี่ ปัจจุบันได้เปิดหลักสูตรแบตเตอรี่และพลังงานยุคใหม่ ในระดับปริญญาตรี หลักสูตร 4 ปี เป็นแห่งแรกในประเทศไทย ภายใต้สาขาวิชาฟิสิกส์ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น มาแล้วกว่า 1 ปี โดยหลักสูตรเน้นการเรียนการสอนแบบบูรณาการทั้งในด้านวัสดุศาสตร์ วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิศวกรรมศาสตร์ รวมถึงเศรษฐศาสตร์ตลอดห่วงโซ่คุณค่าของอุตสาหกรรมแบตเตอรี่ โดยหลักสูตรจะสามารถผลิตบุคลากรได้รุ่นละ 40 คน และคาดหวังว่านักศึกษาที่จบออกมาจะมีส่วนในการสนับสนุนการเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมแบตเตอรี่ได้

นอกจากนี้ เนื่องจากความต้องการการใช้งานแบตเตอรี่ของประเทศไทยเพิ่มสูงขึ้นทุกปี และภาคอุตสาหกรรมการผลิตแบตเตอรี่ของโลกมีการพัฒนาเทคโนโลยีที่รวดเร็วและรุนแรง ภาคการศึกษาและวิจัยของไทยจำเป็นต้องได้รับการสนับสนุนในอีกหลายมิติ เช่น ด้านเครื่องมืออุปกรณ์ที่จำเป็นในการทำวิจัยและการขยายผล การแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ เทคโนโลยี และบุคลากรจากต่างประเทศ มาตรการสนับสนุนทางการเงินและไม่ใช่การเงิน เพื่อส่งเสริมด้านการทำวิจัยและพัฒนา การสร้างบุคลากรที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน และการสร้างระบบนิเวศให้เกิดอุตสาหกรรมแบตเตอรี่ของไทย จึงเสนอให้หน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องพิจารณาความสำคัญเร่งด่วนในการออกมาตรการสนับสนุนที่จำเป็น ในการขยายผลและกระตุ้นให้อุตสาหกรรมแบตเตอรี่ของไทยเป็นอุตสาหกรรม New S-Curve เพื่อให้ประเทศไทยสามารถ คว้าโอกาส ชิงความได้เปรียบ แข่งขันได้ทันกระแสของความเปลี่ยนแปลงของโลกได้อย่างยั่งยืน